Waarom zou iemand die in achterstelling leeft in hemelsnaam vrijwilligerswerk doen? Alsof een mens nog niet genoeg zorgen aan zijn hoofd heeft!

En toch gaan steeds meer mensen uit kansengroepen vrijwillig aan de slag. Ze bedenken activiteiten in opbouwwerkprojecten, ze organiseren kookworkshops in het buurtwerk, ze werken achter de bar van een cultuurcentrum, geven computerles in een OCMW-dienstencentrum, ze wandelen met honden uit het dierenasiel, brengen boeken naar de kamer in rust- en verzorgingstehuizen… In de duizenden organisaties en verenigingen die Vlaanderen rijk is, zijn vrijwilligers actief.

In steden zoals Antwerpen schoten de afgelopen jaren initiatieven rond kansengroepen en vrijwilligerswerk als paddenstoelen uit de grond. En ook de rest van Vlaanderen laat niet op zich wachten. Het magische woord vrijwilligerswerk duikt overal op. Uit vele initiatieven blijkt dat de motieven om vrijwilligerswerk te stimuleren even divers zijn als de vrijwilligers zelf.

Tal van vrijwilligersorganisaties zien mogelijkheden om vrijwilligers uit maatschappelijk achtergestelde groepen te engageren. De organisaties die met maatschappelijk achtergestelde groepen werken, verwachten veel van vrijwilligerswerk. Er zijn succesverhalen. Maar er zijn ook mislukkingen. Soms vindt men geen vrijwilligers of lopen er dingen mis. Wat werkt?

Hoog tijd, zo dachten we, om even stil te staan bij alle vragen die uit de verscheidenheid voortvloeien. Werkt vrijwilligerswerk voor kansengroepen? Welke beleidsbeslissingen hebben deze trend in gang gezet? Biedt vrijwilligerswerk effectief een meerwaarde voor wie in achterstelling leeft? Hoe denken kansengroepen over het feit dat anderen hen pushen om als vrijwilliger aan de slag te gaan? Hoe ver mag dit pushen gaan overigens? Wat als mensen het gevoel krijgen dat hun leefloon op het spel staat als ze weigeren om als vrijwilliger aan de slag te gaan? Ben je pas een goede burger als je ook vrijwilligerswerk doet? Bereiken alle organisaties hun doelen of werken ze elkaar in sommige gevallen eerder tegen? Bieden ze de nodige ondersteuning? En moeten we streven naar een gezamenlijke visie omtrent vrijwilligerswerk door kansengroepen?

De vele vragen omtrent vrijwilligerswerk door kansengroepen liggen aan de basis van deze publicatie.

Medewerkers van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw, Recht-Op vzw en het project Sociale Activering van OCMW Antwerpen staken de koppen bij elkaar. De bedoeling was om onze eigen motieven en praktijken in kaart brengen, zodat anderen van onze successen, maar ook van onze fouten kunnen leren.

Prof. dr. Tine Van Regenmortel, doctor in de psychologische wetenschappen van het Hoger Instituut Voor Arbeid, KU Leuven, begeleidde ons in het nadenken over onze praktijk en voorzag de nodige theoretische omkadering. CERA ondersteunde het project financieel.